Sözlük
Yazılım + AI sözlüğü — 32+ terim
API, Webhook, RAG, AI Agent, KVKK, Core Web Vitals, Multi-tenant ve daha fazlası — modern yazılım ve AI terimlerinin tanım + kullanım + güçlü/zayıf yan rehberi.
Web + API7 terim
API
API (Application Programming Interface), iki yazılım sisteminin birbirleriyle yapılandırılmış şekilde konuşmasını sağlayan arayüzdür. Veri alma, gönderme ve aksiyon tetikleme için endpoint sunar; REST ve GraphQL en yaygın iki modeldir. Web'in çoğu modern özelliği API çağrılarına dayalıdır.
Detay →
Webhook
Webhook, bir sistemde olay gerçekleştiğinde başka bir sisteme otomatik HTTP isteği gönderme yöntemidir. Polling (sürekli sorgu) yerine 'push' yapar — Stripe ödeme tamamlandığında, GitHub PR açıldığında, Trendyol sipariş geldiğinde anında bilgi verir.
Detay →
REST API
REST (Representational State Transfer), HTTP üzerinde web API tasarlama mimarisidir. Kaynaklar URL ile temsil edilir (örn: /users/123), HTTP metodlarıyla yönetilir (GET, POST, PUT, DELETE). Stateless, cache-friendly, tarayıcılarda native desteklenir; 2026'da web API'lerinin %80+'ı REST'tir.
Detay →
GraphQL
GraphQL, Facebook'un 2015'te açtığı API query dilidir. Tek endpoint (örn: /graphql), istemci sadece istediği alanları sorgular. Over-fetching ve under-fetching problemini çözer; karmaşık ekran-veri haritalama için ideal. Apollo Server + Apollo Client en yaygın stack.
Detay →
SSR (Server-Side Rendering)
SSR (Server-Side Rendering), HTML'i tarayıcı yerine sunucuda render etmektir. Kullanıcı sayfayı açtığında hazır HTML alır — daha hızlı LCP, daha iyi SEO, daha az JS bundle. Next.js, Remix, Nuxt gibi framework'ler SSR'ı varsayılan yapıyor.
Detay →
Headless CMS
Headless CMS, içerik yönetim sistemi (CMS) ve sunum katmanını (frontend) ayıran mimari yaklaşımdır. CMS sadece API ile içerik sağlar; frontend Next.js, React Native, mobil app, smart TV, VR — istediğin platform olabilir. Sanity, Contentful, Strapi, Storyblok başlıca seçenekler.
Detay →
OpenAPI
OpenAPI Specification (eski adı Swagger), REST API'lerini makine-okunabilir biçimde tanımlayan açık standarttır. YAML veya JSON formatında yazılır; API endpoint'leri, parametreler, yanıt şemaları ve auth yöntemlerini belgeler. Swagger UI ile interaktif dokümantasyon otomatik üretilir.
Detay →
Yapay Zeka5 terim
RAG (Retrieval Augmented Generation)
RAG (Retrieval Augmented Generation), bir LLM'in kendi eğitim verisinin ötesinde şirket-spesifik dokümanlara 'bakarak' cevap üretme yöntemidir. Doküman vector DB'ye embed edilir, soru gelince ilgili chunk'lar LLM context'ine eklenir; hallucination düşer, cevap kalitesi artar.
Detay →
AI Agent
AI agent, hedefi alıp kendi adımlarını planlayan, tool çağıran, sonucu doğrulayan ve gerekirse iterasyon yapan otonom AI sistemidir. Chatbot tek-tur cevap verirken agent çoklu-adım plan + uygula + doğrula döngüsü çalıştırır. LangGraph, CrewAI, Claude Code MCP başlıca framework'ler.
Detay →
Vector Database
Vector database, metni/görseli/sesi yüksek boyutlu vektör (1024-3072 dim) olarak saklayıp similarity search yapan özel veritabanıdır. RAG, semantic search, recommendation, AI agent gibi modern AI uygulamalarının temel altyapısı. Pinecone, Qdrant, Weaviate, pgvector başlıca seçenekler.
Detay →
Embedding
Embedding, metni/görseli/sesi sayısal vektör (1024-3072 boyut) olarak temsil etmektir. Anlam ne kadar yakınsa vektörler o kadar yakın olur — "köpek" ve "kedi" yakın, "köpek" ve "araba" uzak. RAG, semantic search ve recommendation'ın matematiksel temeli.
Detay →
MCP (Model Context Protocol)
MCP (Model Context Protocol), Anthropic'in 2024'te yayınladığı açık standarttır. AI agent'lar ile harici tool/veri kaynakları arasında ortak iletişim protokolü sağlar. Claude Code, Cursor, Zed, Continue gibi araçlar MCP'yi destekler — 'AI'nın USB-C'si' olarak adlandırılır.
Detay →
Uyum + KVKK2 terim
KVKK
KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, 6698), Türkiye'nin kişisel veri koruma yasasıdır (2016). Aydınlatma metni + açık rıza + saklama süresi + güvenlik tedbirleri zorunlu. Web sitesi, mobil uygulama, CRM gibi tüm sistemler uymalı; ihlal cezaları 100K-2M TL bandında.
Detay →
GDPR
GDPR (General Data Protection Regulation), Avrupa Birliği'nin kişisel veri koruma yönetmeliğidir (2018). EU vatandaşının verisini işleyen tüm dünyadaki şirketler kapsar. Cezalar 4% global ciro veya 20M EUR — hangisi yüksekse. Notice + consent + DPA + DPO atama + 72-saat ihlal bildirimi zorunlu.
Detay →
DevOps3 terim
CI/CD
CI/CD (Continuous Integration / Continuous Deployment), kod değişikliklerinin otomatik test + build + production'a kadar deploy edilmesini sağlayan DevOps pratiğidir. Modern takımlar haftada 5-50+ deploy yapar; manual süreç yerine otomatik pipeline ile hata oranı %80 düşer.
Detay →
Edge Function
Edge function, kullanıcıya en yakın CDN noktasında çalışan sunucusuz işlevdir. Klasik server (us-east-1) yerine 100+ global lokasyonda çalışır — latency 200ms'den 20ms'e iner. Vercel Edge, Cloudflare Workers, AWS Lambda@Edge, Deno Deploy başlıca platformlar.
Detay →
Docker
Docker, uygulamayı ve bağımlılıklarını izole bir 'container' içinde paketleyen platformdur. "Bende çalışıyor" problemini çözer — aynı container her ortamda (laptop, server, cloud) aynı çalışır. 2013'ten beri DevOps'un temel altyapısı.
Detay →
SEO3 terim
Schema.org
Schema.org, Google + Microsoft + Yahoo + Yandex'in 2011'de oluşturduğu açık yapısal veri sözlüğüdür. Sayfanıza JSON-LD ekleyerek arama motorlarına "bu içerik bir ürün/makale/etkinlik/yorum" diye anlatırsınız. Rich snippet + AI search citation için kritik.
Detay →
Programmatic SEO
Programmatic SEO, template + veri ile yüzlerce-binlerce SEO-optimize sayfa üretme yöntemidir. "X şehir + Y hizmet" gibi tekrarlayan keyword pattern'leri otomatik sayfa olarak yayınlanır. 12 playbook (lokasyon, karşılaştırma, glossary, integrations, vb.) ile yapılır; kalite > miktar.
Detay →
Hreflang
Hreflang, web sayfasının hangi dil ve ülkeye hitap ettiğini Google'a bildiren HTML etikitidir. Çok dilli veya çok bölgeli sitelerde doğru içeriğin doğru kullanıcıya gösterilmesini sağlar; yanlış uygulanırsa tüm sayfalar 'duplicate' olarak işaretlenebilir.
Detay →
project-management2 terim
Agile
Agile, yazılımı kısa iterasyonlarla (sprint) geliştiren, değişime açık, müşteri geri bildirimini merkeze alan bir proje yönetimi felsefesidir. 2001 Agile Manifesto'suyla formalize edildi; Scrum, Kanban, SAFe gibi çerçeveler bu felsefenin uygulamalarıdır.
Detay →
Scrum
Scrum, Agile felsefesini somutlaştıran çerçevedir. 1-4 haftalık sprint'lere bölünmüş çalışma, Product Owner (ne yapılacak), Scrum Master (nasıl yapılacak), Development Team rollerinden oluşur. Daily standup, sprint review, retrospective temel seremonidir.
Detay →
architecture2 terim
Microservice
Microservice mimarisi, bir uygulamayı birbirinden bağımsız, küçük servislerden oluşan yapıya böler. Her servis kendi veritabanına sahip, bağımsız deploy edilebilir ve genellikle API veya mesaj kuyruğu ile iletişim kurar. Netflix, Amazon gibi büyük ölçekli sistemler bu yaklaşımı kullanır.
Detay →
Monolith
Monolith, tüm uygulama bileşenlerinin (frontend, backend, veritabanı erişim katmanı) tek kod tabanı ve tek deploy birimi olarak geliştirildiği mimaridir. Başlangıç için hızlı ve basit; ölçek ihtiyacında microservice'e geçiş değerlendirilir.
Detay →